Home › Tekststructuren › Verleden, heden en toekomst
Structuur 02 van 07
Verleden, heden en toekomst
Een onderwerp gevolgd door de tijd heen: hoe het was, hoe het nu is en hoe het kan worden.
Wat houdt deze structuur in?
Bij de verleden-heden-toekomststructuur volgt de schrijver een onderwerp langs de tijdlijn. Eerst lees je hoe iets vroeger was, dan hoe het nu is, en vaak eindigt de tekst met een blik op de toekomst. Tijd is hier het ordenende principe: de volgorde van de tekstdelen is niet willekeurig, maar volgt de klok of de kalender.
Deze structuur komt veel voor in teksten over ontwikkelingen: technologie, gewoontes, beroepen, steden. Het kenmerk is dat hetzelfde onderwerp telkens terugkeert, maar op een ander moment in de tijd. Dat onderscheidt deze structuur van de aspectenstructuur, waarbij de kanten naast elkaar staan en de tijd geen rol speelt.
Let op: niet elke tekst met jaartallen heeft deze structuur. Het gaat erom dat de tijd de hoofdindeling bepaalt. Soms ontbreekt de toekomst en blijft het bij verleden en heden; soms begint een tekst in het heden en springt daarna terug. Zolang de tijd het skelet van de tekst vormt, herken je deze structuur.
Het schema
| Inleiding | Middenstuk | Slot |
|---|---|---|
| Het onderwerp wordt geïntroduceerd. | De situatie vroeger en de situatie nu worden beschreven. | Een conclusie of een verwachting over de toekomst. |
Signaalwoorden om op te letten
Deze woorden en zinsdelen wijzen vaak op de verleden, heden en toekomst. Let op: ze zijn een hint, geen bewijs — kijk altijd ook naar de opbouw van het geheel.
Weinig vaardigheden zijn zo snel veranderd als het vinden van de weg. (inleiding: onderwerp)
Vroeger zat in vrijwel elke auto een dikke wegenatlas, en wie verdwaalde, vroeg de weg aan een voorbijganger. (verleden)
Tegenwoordig wijst de telefoon de weg tot op de meter nauwkeurig en raken papieren kaarten in onbruik. (heden)
In de toekomst nemen zelfrijdende systemen het navigeren mogelijk helemaal over, zodat niemand de weg nog hoeft te kennen. (toekomst)
Waarom dit klopt
De alinea's volgen de tijdlijn: eerst vroeger, dan nu, dan de toekomst. Het onderwerp (de weg vinden) blijft hetzelfde, alleen het tijdstip verschuift.
Veelgemaakte fouten
Bij deze structuur gaat het vaak op dezelfde manieren mis. Houd deze valkuilen in je achterhoofd:
Veelgemaakte fout
Elke jaartal-tekst hierin onderbrengen. Jaartallen alleen maken nog geen tijdstructuur. Check of de tijd echt de hoofdindeling van de tekst is, of dat het losse feiten zijn binnen een ander verband.
Veelgemaakte fout
Verwarren met oorzaak en gevolg. Dat het ene ná het andere komt, betekent niet dat het ene het andere veroorzaakt. Tijdsvolgorde is iets anders dan een oorzaak-gevolgrelatie.
Veelgemaakte fout
De toekomst verplicht stellen. Veel teksten met deze structuur blijven bij verleden en heden. Het ontbreken van een toekomstdeel betekent niet dat de structuur anders is.
Oefenen
Test jezelf
Op de oefenpagina staan veertien teksten door elkaar. Bij elke tekst is het juist de vraag welke structuur erin zit — herken jij hem terug?